Anayasa Mahkemesi, üniversitelerde türbanın serbest bırakılması amacıyla Anayasa’nın 10’uncu ve 42’nci maddelerinde yapılan değişikliği iptal etti ve yürürlüğünü durdurdu. Karar, 2’ye karşı 9 oyla alındı. Anayasa Mahkemesi Başkanı Haşim Kılıç ile üye Sacit Adalı, çoğunluğun görüşüne muhalif kaldı. Anayasa Mahkemesi’nin “türban” düzenlemesine ilişkin kararı, siyaset ve yargı çevrelerinde “en sert karar” olarak yorumlandı.

LAİKLİĞE AYKIRI BULUNDU

Yüksek Mahkeme’nin 6 saati aşan toplantısının ardından iptaline karar verilen türban düzenlemesi, Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan “laiklik” ilkesi ile bu ilkenin değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceğini düzenleyen 4’üncü maddesine aykırı bulundu.

İÇTİHAT OLUŞTURDU

Yüksek Mahkeme “türban” düzenlemesini iptal ederken, şekil denetimini aştı. Davada esasa ilişkin inceleme yaparak yeri bir içtihat oluşturdu. Anayasa Mahkemesi bu yaklaşımı ile Anayasa’nın aralarında “laiklik” ilkesinin de bulunduğu ilk 3 maddesi ile bu maddeleri güvenceye alan 4’üncü maddesine yönelik ihlallere vize vermeyeceğini göstermiş oldu.

YETKİ ANAYASA’DAN

Anayasa Mahkemesi “iptal” kararını, Mahkeme’nin görev ve yetkilerini düzenleyen Anayasa’nın 148’inci maddesine dayanarak verdi. Kararın ardından sözlü açıklama yapılmadı ve kısa bir yazılı açıklama ile yetinildi.

Açıklamada, Anayasa’nın 10 ve 42’nci maddelerinde yapılan değişikliğin, Anayasa’nın 2 ve 4’üncü maddeleri ile 148’inci maddeleri gözetilerek iptal edildiği belirtildi. Yüksek Mahkeme, bu kararla üniversitelerde türbanın serbest bırakılmasına yönelik olası düzenlemelerin de önünü kesmiş oldu. Mahkeme iptal kararı ile “daha önce verilen yargı kararları ve Anayasa’nın laiklik ilkesi karşısında türbana izin verilmesine yönelik bir düzenleme yapılamaz” mesajını yinelemiş oldu.

ÖNCE ‘SINIR’ TARTIŞILDI

CHP ve DSP’nin, Anayasa’da yapılan “türban” düzenlemesinin “iptali” veya “yok hükmünde sayılması” talebiyle yaptığı başvuruyu dün karara bağlayan Yüksek Mahkeme, önce, Anayasa değişikliklerinin iptali talebiyle açılan davalarda şekil denetiminin sınırlarının ne olacağını tartıştı.

Bu bölümde söz alan üyeler hukuka karşı ağır aykırılık durumunda aritmetiksel işlemlerle sınırlı olan şekil denetiminin kapsamının genişletilebileceğini ifade etti.

Bu görüşe karşı çıkan üyeler ise raportör Osman Can’ın raporunda da belirttiği görüşü dile getirerek Anayasa değişikliklerinin denetiminin, sadece şekil denetimiyle sınırlı olacağını savundu.

‘YETKİ AŞIMI’ KONUSU

Değerlendirmenin bu bölümünde, Anayasa’nın değiştirilemez ilkelerinin doğrudan veya dolaylı yolla değiştirmesi halinde, böyle bir eylemin “yetki aşımı” sayılıp, sayılmayacağı tartışıldı. Anayasa Mahkemesi Heyeti’ndeki üyelerin çoğunluğu, bu durumda yasama organının yetkilerini aşmış sayılacağını, yetki aşımı ile alınan kararların ise şekil aykırılığı oluşturacağını savundu. Değerlendirmede, Yüksek Mahkeme’nin daha önce verdiği benzer kararlar da gündeme geldi ve hukuka karşı açık aykırılık durumunda, Anayasa Mahkemesi’nin şekil denetiminin sınırlarının genişletilebileceği sonucuna varıldı.

HUKUKA KARŞI HİLE

Anayasa Mahkemesi bu tespitin ardından, “iptal” isteminde yer alan, “hukuka karşı hile yapılarak, Anayasa’nın laiklik ilkesi ile bu ilkenin değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceğini düzenleyen 4’üncü maddesinin içi boşaltılmıştır” tezini tartıştı.

Bu tartışmayı yapılırken, şekil denetiminden hareketle davanın esasına da girildi ve iptali istenen düzenlemelerin Anayasa’ya aykırılığı incelendi.

ESKİ KARARLARA BAKILDI

Anayasa Mahkemesi kararını verirken, üniversitelerde ve kamu kurumlarında türbana izin veren düzenlemelerin iptaline ilişkin daha önceki Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay kararları ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin aynı yöndeki kararları ile “türban” düzenlemesinin gerekçesi de irdeledi.

KILIÇ KARŞI OY KULLANDI

Yoğun tartışmaların ardından, iptal talebinin oylamasına geçildi.

Yapılan oylamada, Anayasa Mahkemesi Başkanvekili Osman Alifeyyaz Paksüt, üyeler Ahmet Akyalçın, Mehmet Erten, Fulya Kantarcıoğlu, Necmi Özler, Şevket Apalak, Serruh Kaleli, Serdar Özgüldür ve Ayla Perktaş, “türban” düzenlemesinin iptali yönünde oy kullandı.

Başkan Haşim Kılıç ile üye Sacit Adalı ise çoğunluğun görüşüne muhalif kaldı.

CHP ve DSP’nin “iptal” istemi, 2’ye karşı 9 oyla kabul edilmiş oldu. Anayasa Mahkemesi, iptale ilişkin gerekçeli karar yayımlanıncaya kadar, Anayasa’daki türban düzenlemesinin yürürlüğünün durdurulmasına da karar verdi.

İDDİANAME GÜÇLENDİ